| |
BIULETYN VI KONGRESU GMIN WIEJSKICH
16 WRZESIEŃ 2005 r. - WARSZAWA, SALA KONGRESOWA PAŁACU KULTURY I NAUKI
Prawie 1000 samorządowców, wójtów i burmistrzów gmin wiejskich i miejsko-wiejskich wzięło udział w VI Kongresie Gmin Wiejskich RP w Warszawie. W spotkaniu brali także udział politycy z najważniejszych ugrupowań, którzy samorządowcom przybliżyć mają programy poszczególnych partii.
Organizatorem, Kongresu był Związek Gmin Wiejskich RP, największa w Polsce organizacja skupiająca gminy wiejskie i miejsko-wiejskie.
W Kongresie brali udział wójtowie i burmistrzowie, przedstawiciele rządu, parlamentarzyści i szefowie organizacji samorządowych.
Wśród zaproszonych gości znaleźli się m.in.: Jerzy Pilarczyk - minister MRiRW, Krystyna Gurbiel - wiceminister MGiP, Jan Olbrycht - Poseł do Parlamentu Europejskiego, wiceprzewodniczący Komisji Rozwoju Regionalnego oraz Władysław Piskorz - Radca - Minister Pełnomocny, Przedstawicielstwo RP przy UE w Brukseli.
Myślą przewodnią VI Kongresu była: Edukacja kluczem do rozwoju obszarów wiejskich.
Jednym z punktów VI Kongresu była debata polityczna, w której wzięli udział politycy najważniejszych ugrupowań. Przedstawili oni programy polityczne swoich partii dotyczące takich dziedzin jak: edukacja, samorząd lokalny, rozwój obszarów wiejskich. W debacie wzięli udział m.in. Waldemar Pawlak z PSL, Olgierd Dziekoński z Platformy Obywatelskiej, Romuald Ajchler z SDPL, Krzysztof Jurgiel z PIS i Anna Kalata z Samoobrony.
W swoich krótkich wystąpieniach mówili o pomysłach programowych partii, które reprezentowali. Przedstawiciel PO skrytykował m.in. NPR na lata 2007-2013, zapowiedział także dalszą decentralizację kraju i przeniesienie większych kompetencji z urzędu Wojewody na rzecz Marszałków Województw.
Podczas Kongresu głównymi tematami dyskusji były przede wszystkim nowe propozycje ZGW RP związane z finansowaniem oświaty, ale także z jej jakością i podnoszeniem poziomu nauczania. Inne zagadnienia, o których w dalszej części obrad dyskutowali uczestnicy to: ocena absorpcji funduszy europejskich na obszarach wiejskich i wykorzystanie doświadczeń z tego okresu w przygotowywaniu nowego planu rozwoju na lata 2007-2013 oraz kierunki rozwoju obszarów wiejskich mogące wynikać z reformy Wspólnej Polityki Rolnej.
Samorządowcy przyjęli także oficjalne stanowiska: w sprawie oświaty oraz w kwestii NPR na lat 2007-2013 i Rozwoju Obszarów Wiejskich i Rolnictwa na lata 2007-2013.
Kongres był także okazją do uczczenia obchodzonej w tym roku 80-tej rocznicy powstania przedwojennego poprzednika dzisiejszego ZGW RP. Stąd Kongresu miał uroczysta oprawę.
Warto wspomnieć, że VI Kongres odbywał się pod patronatem honorowym Prezydenta RP Aleksandra Kwaśniewskiego.
VI KONGRES GMIN WIEJSKICH - relacja Polskiej Agencji Prasowej
Gminne lekcje rachunków
Zmian w Karcie Nauczyciela, zwiększenia środków na oświatę i określenia standardów edukacyjnych oczekują od nowego rządu i parlamentu samorządowcy. Obecnemu rządowi zarzucają, że projekt Narodowego Planu Rozwoju został przyjęty bez ich uczestnictwa.
Właśnie oświata i narodowe plany rozwoju były głównymi tematami obrad VI Kongresu Gmin Wiejskich, który odbył się w piątek w Warszawie. Wzięło w nim udział prawie 1000 samorządowców, wójtów, burmistrzów gmin wiejskich i miejsko-wiejskich. Organizatorem Kongresu był Związek Gmin Wiejskich RP.
"Myśl przewodnia kongresu to edukacja jako klucz do rozwoju obszarów wiejskich. To właśnie w rozwój edukacji samorządy włożyły przez ostatnie lata największy wysiłek - podkreślił Mariusz Poznański, przewodniczący ZGW RP, otwierając obrady.
Dylematy oświatowe...
Z przedstawionego przez ZGW RP raportu wynika, że 1560 gmin wiejskich dopłaca do zadań oświatowych. To około 95 proc. wszystkich gmin wiejskich. Największe potrzeby mają gminy na obszarach post PGR-owskich, ale faktycznie dokładają te gminy, które na to stać. W 2004 roku najwięcej dołożył Rewal - 130 proc i Kleszczów - 196 proc.
Zdaniem samorządowców głównym problemem jest to, że w algortmie na oświatę nie uwzględnia się wszystkich zadań oświatowych (np. wydatków na dowożenie uczniów do szkół) oraz specyfiki ich realizowania przez gminy. Na tym tle powstał konflikt między ZWG RP a Związkiem Miast Polskich. Korporacje samorządowe nie mogą porozumieć się w sprawie nowego algortmu, jaki powinien być zastosowany w oświacie.
"Nie zgadzamy się na dyskryminowanie dzieci i młodzieży wiejskiej w dziedzinie oświaty i dostępu do edukacji" - napisali delegaci gmin wiejskich w stanowisku VI Kongresu.
"Dzieci biedne są i na wsi i w mieście" - odbijają argumenty przedstawiciele Związku Miast Polskich.
Szykuje się również konflikt między gminami wiejskimi a nauczycielami. Zdaniem samorzadowców Karta Nauczyciela powinna być jak najszybciej zmieniona, a w szczególności podwyższone pensum dydaktyczne do 20 godzin tygodniowo. Gminy wiejskie chcą również likwidacji dodatku wiejskiego i mieszkaniowego.
Marek Olszewski, współprzewodniczący zespołu edukacji KWRiST uważa, że awans zawodowy nauczyciela powinien być uzależniony od rzeczywistych osiągnięć dydaktycznych i wychowawczych. Podczas Kongresu zaproponował utworzenie dwóch kategorii zawodowych: nauczyciela samorządowego i rządowego.
"To tylko pomysł, który zakłada, że nauczycielami samorządowymi byliby obecni stażyści i nauczyciele kontraktowi. Po zdaniu egzaminu państwowego mogliby zostać nauczycielami rządowymi opłacanymi już z budżetu państwa - powiedział Olszewski.
Nie wszyscy samorządowcy entuzjastycznie przyjęli ten pomysł.
"Spowoduje to sytuację, że będą nauczyciele lepsi i gorsi - ocenił Kazimierz Tomaszewski: wójt Biskupca.
Samorzadowcy podkreślają, że zmiany w Karcie Nauczyciela są niezbędne. Maleje liczba uczniów, a gminach wiejskich w ostatnich latach nauczycieli przybyło.
"Nie chcemy wojny z nauczycielami. Chcemy tylko lepiej wykorzystywać środki na oświatę. Około 50 proc. gmin wiejskich subwencja oświatowa nie pokrywa wydatków na wynagrodzenia nauczycieli - podkreślił Poznański.
...i spory rozwojowe
Drugim ważnym tematem kongresu był projekt Narodowego Planu Rozwoju na lata 2007-2013 oraz Strategia Rozwoju Obszarów Wiejskich i Rolnictwa na lata 2007 - 2013.
Strona rządowa zaprezentowała strategię rozwoju obszarów wiejskich i rolnictwa.
Zdaniem przedstawicieli gmin wiejskich "zastosowana przez rząd procedura tworzenia projektu NPR oraz SROWiR uniemożliwiła uczestnictwo w pracach nad tymi dokumentami przedstawicielom gmin wiejskich oraz ich ogólnopolskiej reprezentacji".
O powstaniu strategii rozwoju obszarów wiejskich, które Rada Ministrów przyjęła 29 czerwca br., środowisko samorządowe dowiedziało się w sierpniu.
"Zostaliśmy zaskoczeni. Samorządowcy nie mieli żadnego wpływu na powstawanie tego dokumentu. Porównując spójność strategii obszarów wiejskich z zapisami NPR widzimy szereg nieścisłości" - powiedział Poznański.
Gminy wiejskie zarzucają rządowi, że dostają gotowe projekty do zaopiniowania.
"W Strategii często wskazuje się dążenie do zrównoważonego rozwoju obszarów wiejskich jednakże autorzy nie wskazują narzędzi realnie pozwalających na jego osiągnięcie" - napisali delegaci w swoim stanowisku.
Zdaniem przedstawicieli ZGW RP działaniem priorytetowym na obszarach wiejskich powinny być m.in. umożliwienie dostępu do Internetu dla mieszkańców wsi, rozbudowa sieci dróg umożliwiająca połączenie ze wszystkimi gminami. Należy również opracować nową strategię socjalną dla wsi oraz plany tzw. ukrytego bezrobocia i przekształcania wsi w miasteczka.
(mik)
STANOWISKO
VI KONGRESU GMIN WIEJSKICH
przyjęte w Warszawie, dnia 16 września 2005 r.w sprawie oświaty
Gminy wiejskie od czasu przejęcia odpowiedzialności za oświatę borykają się nieustannie z problemami finansowymi i organizacyjnym.
Problemy związane z prowadzeniem szkół, racjonalizacji sieci szkolnej, brakiem środków na finansowanie nowych z roku na rok liczniejszych zadań omawialiśmy na kolejnych Zgromadzeniach Związku Gmin Wiejskich RP i dorocznych Kongresach Gmin Wiejskich.
Corocznie zmieniany algorytm, naliczający część oświatową subwencji ogólnej, wbrew pojawiającym się opiniom innych, szczególnie "miejskich" korporacji samorządowych, nie zapewnia wystarczających środków na prowadzenie szkól wiejskich.
Postulowana przez nas od kilku lat standaryzacja kosztów zadań oświatowych jest odsuwana na bliżej nieokreśloną przyszłość. W zamian za to kwestionowana jest konieczność naliczania subwencji oświatowej dla samorządów w sposób uwzględniający specyfikę prowadzenia szkół na obszarach wiejskich.
Nie zgadzamy się na dyskryminowanie dzieci i młodzieży wiejskiej w dziedzinie oświaty i dostępu do usług edukacyjnych.
Jeśli naszym celem jest wyrównanie szans edukacyjnych między miastem i wsią, to żądać musimy uznania oczywistego faktu, że oświata na wsi musi drożej kosztować.
Wynika to z faktu, że:
- oddziały szkół wiejskich są z przyczyn obiektywnych mniejsze,
- dla mniejszej liczby uczniów zatrudnić trzeba więcej nauczycieli,
- uczniowie w większości są dowożeni,
- oczekiwanie związane z dowozem dzieci wymusza istnienie świetlic,
- nauczyciele na wsi korzystają z dodatku wiejskiego i mieszkalnego,
- dodatkowe usługi edukacyjne, ze względu na uboższą niż w miastach infrastrukturę naukową i kulturalną, finansowane być musza w ramach systemu szkolnego.
Naszym celem jest dobre kształcenie dzieci i młodzieży wiejskiej oraz stworzenie im szans życiowych porównywalnych z ich miejskimi rówieśnikami.
Aby ten cel, istotny przecież z punktu widzenia Państwa Polskiego osiągnąć, oczekujemy od nowego Rządu i Parlamentu:
- zwiększenia środków na oświatę w budżecie państwa,
- pilną nowelizacje karty Nauczyciela, a szczególnie podwyższenia pensum dydaktycznego do 20 godzin tygodniowo,
- likwidacji dodatku wiejskiego, mieszkaniowego i urlopu dla poratowania zdrowia,
- uzależnienie awansu zawodowego od rzeczywistych osiągnięć dydaktycznych i wychowawczych nauczyciela,
- ograniczenia roli kuratora w procesie racjonalizacji sieci szkolnej,
- bezwzględnego utrzymania uzasadnionych preferencji dla gmin wiejskich w systemie finansowania polskiej oświaty, z uwzględnieniem wielkości wiejskich oddziałów oraz uznaniem, że autobus szkolny i świetlica to integralne składniki wiejskiej szkoły,
- uwzględnienie w subwencji oświatowej kosztów ucznia 6-letniego
- opracowanie standardów edukacyjnych,
- wprowadzenie rzeczywistego wsparcia dla rodzin ubogich w postaci skutecznego, spójnego systemu stypendialnego, finansowanego z budżetu państwa,
- ograniczenie wydatków na podręczniki poprzez opracowanie nowego systemu, w którym będą one "własnością publiczną". Ich trwałość, wzorem innych krajów europejskich, wynosić powinna kilka lat, a programy i podręczniki, nie ograniczając inwencji twórczej nauczycieli, zapewnić muszą porównywalność zdobytej wiedzy.
Z niepokojem przysłuchujemy się "edukacyjnym" częściom programów wyborczych partii politycznych.
Rażą one ogólnikowością lub przewagą teorii nad praktyką. Żaden nie obejmuje problemów organizacyjnych, finansowych i socjalnych w stopniu dającym nadzieję, że nowy Rząd i Parlament istotnie poprawi istniejącą słabość systemu edukacji w Polsce.
Apelujemy o wsłuchanie się w głos wiejskich samorządowców.
Naprawialiśmy w przeszłości wiele błędów popełnianych przez polityków. Lepiej będzie, gdy wspólnie tych błędów unikniemy dla dobra młodego pokolenia Polaków.
STANOWISKO
VI KONGRESU GMIN WIEJSKICH
przyjęte w Warszawie, dnia 16 września 2005 r.
w sprawie projektu Narodowego Planu Rozwoju na lata 2007 - 2013 oraz Strategii Rozwoju Obszarów Wiejskich i Rolnictwa na lata 2007 - 2013
Wójtowie i burmistrzowie oraz radni rad gmin wiejskich zgromadzeni na VI Kongresie Gmin Wiejskich wyrażają głęboką dezaprobatę dla zastosowanej przez Rząd RP procedury tworzenia projektu Narodowego Planu Rozwoju na lata 2007 - 2013 oraz Strategii Rozwoju Obszarów Wiejskich i Rolnictwa na lata 2007 - 2013, która uniemożliwiła uczestnictwo w pracach nad tymi dokumentami przedstawicieli gmin wiejskich oraz ich ogólnopolskiej reprezentacji. Uzasadnienie potrzeby uczestnictwa przedstawicieli gmin w tworzeniu strategicznych dokumentów planistycznych jest oczywiste, a jego brak spowodował powstanie dokumentów niekompletnych, niespójnych, w części niekompetentnych, nie uwzględniających merytorycznych stanowisk i opinii środowisk samorządowych gmin wiejskich.
Szczególna arogancja Rządu towarzyszyła powstawaniu Strategii Rozwoju Obszarów Wiejskich i Rolnictwa, przyjętej przez Radę Ministrów w dniu 29 czerwca 2005r., o której środowiska samorządowe dowiedziały się dopiero w sierpniu br. W tej sytuacji żądamy wznowienia prac nad Strategią i umożliwienia uczestnictwa przedstawicieli gmin wiejskich w jej aktualizacji. Procedura tworzenia Narodowego Planu Rozwoju na lata 2007 - 2013 jest zaawansowana, lecz istnieje jeszcze możliwość uwzględnienia stanowiska Kongresu.
Diagnoza sytuacji na obszarach wiejskich dokonana dla potrzeb opracowania Strategii przedstawia rzeczywisty obraz tych obszarów i wskazuje na potrzebę podjęcia pilnych działań z zakresu m.in. edukacji, zmniejszania bezrobocia oraz poprawy infrastruktury technicznej i społecznej. Pokazuje równocześnie bariery rozwojowe tych obszarów i określa cele mające służyć rozwojowi. Niestety nie wskazuje odpowiednich narzędzi osiągania celów określonych w Strategii.
Cel nadrzędny Strategii został wskazany poprawnie. Jest nim poprawa warunków życia i pracy mieszkańców wsi poprzez wzrost gospodarczy, z uwzględnieniem wymogów ochrony środowiska. Jednakże sposób określenia celów szczegółowych i ich ogólnikowość nie pozwala na określenie realności osiągnięcia celu głównego.
Zwiększenie znaczenia obszarów wiejskich deklarowane w Strategii nie znajduje potwierdzenia w projekcie NPR na lata 2007 - 2013. Te dwa dokumenty są zresztą w wielu miejscach niespójne. W Strategii często wskazuje się dążenie do zrównoważonego rozwoju obszarów wiejskich jednakże autorzy nie wskazują narzędzi realnie pozwalających na jego osiągnięcie. Wskazuje się, że ważną rolę odgrywać będzie również poprawa infrastruktury społecznej i technicznej na obszarach wiejskich. Te działania mają rzeczywiście podstawowe znaczenie dla rozwoju wsi. Stwierdzamy, że w znakomitej większości przypadków zmniejszenie bezrobocia w bliskiej perspektywie jest powiązane z poprawą infrastruktury technicznej (drogi, zasilanie energetyczne, woda, kanalizacja, telekomunikacja), w długiej natomiast z poprawą infrastruktury społecznej, w tym szczególnie z poziomem i efektywnością nauczania.
Konferencja w Salzburgu zorganizowana w 2003 r. określiła zasady, którymi winny kierować się państwa członkowskie UE w kreowaniu przyszłej polityki rozwoju obszarów wiejskich. Wśród nich na pierwszym miejscu wskazuje się na niezbędność "żywotności wsi". Dodaje się, iż "żywotna wieś" jest korzystna nie tylko dla mieszkańców obszarów wiejskich lecz równocześnie dla całego społeczeństwa. Stwierdza się także, iż polityka rozwoju obszarów wiejskich musi odnosić się wobec wszystkich obszarów wiejskich i służyć potrzebom całego społeczeństwa.
Deklarowane w założeniach do NPR na lata 2007 - 2013 oraz w Strategii podnoszenie atrakcyjności obszarów wiejskich dla mieszkańców i przedsiębiorców - skądinąd słuszne i oczekiwane - nie znajduje odpowiedniego poziomu interwencji ani w Strategii ani w projekcie NPR.
Stanowczo stwierdzamy, że dla wprowadzenia rzeczywistych impulsów rozwojowych obszarów wiejskich niezbędne jest ustanowienie dla tych obszarów realnej strategii narodowej. Przyjęta w tworzeniu NPR metodologia postępowania, w myśl której programy regionalne mają określać priorytety i stwarzać mechanizmy rozwoju obszarów wiejskich jest zagrożeniem dla przyszłości obszarów wiejskich. Programy regionalne mogą być jedynie uzupełnieniem strategii narodowej i narzędziem jej realizacji. Strategia rozwoju obszarów wiejskich winna opierać się na następujących filarach:
- Działaniem priorytetowym na tych obszarach winno być zapewnienie dostępności do wiedzy za pośrednictwem najnowszych technologii informatycznych. Istnienie takiej dostępności ułatwi bądź wręcz umożliwi mieszkańcom obszarów wiejskich osiąganie ponadgimnazjalnych poziomów wykształcenia. Stworzy też możliwość "wykonywania pracy na odległość".
- Sieć dróg krajowych, wojewódzkich i powiatowych winna zapewnić połączenia komunikacyjne ze wszystkimi gminami w Polsce. Standard tych dróg winien spełniać parametry wymagane dla transportu towarowego i osobowego. W ten sposób zostanie stworzona realna możliwość rozwoju działalności gospodarczej również na obszarach wiejskich.
- Należy poszerzyć obszar interwencji dla uzyskania pożądanej struktury zatrudnienia na obszarach wiejskich. Ułatwienia tworzenia na obszarach wiejskich podmiotów gospodarczych generujących miejsca pracy również w gałęziach nie związanych z rolnictwem bądź przetwórstwem surowców rolnych winny temu służyć. Warunki dostępności do terenów i obiektów inwestycyjnych winny być nie gorsze niż w miastach.
- Turystyka i wypoczynek na obszarach wiejskich mogą stanowić znaczący obszar aktywności gospodarczej na tych terenach. Agroturystyka jest tylko jednym z obszarów działalności w tej dziedzinie. Również podejmowanie na obszarach wiejskich działalności w tej dziedzinie wykraczającej poza definicję agroturystyki jest pożądane. Wymieniona wyżej sieć dróg winna temu sprzyjać. Państwo winno stworzyć możliwość uzyskiwania przez mieszkańców obszarów wiejskich odpowiednich kwalifikacji zawodowych umożliwiających podejmowanie i prowadzenie takiej działalności, w tym także dla osób odchodzących z pracy w rolnictwie. Tworzenie bazy technicznej służącej takiej działalności winno być wsparte środkami pomocowymi zarówno krajowymi jak i zagranicznymi.
- Obecny system opieki socjalnej nie jest w stanie zabezpieczyć rosnących potrzeb w tym zakresie związanych z przeobrażeniami na polskiej wsi. Należy opracować strategię socjalną dla obszarów wiejskich uwzględniającą rosnące potrzeby będące konsekwencją tych przeobrażeń. Winna ona uwzględniać także rozwiązanie problemu mieszkalnictwa socjalnego oraz przeciwdziałania patologiom społecznym.
- Brak jest planów ujawnienia tzw. ukrytego bezrobocia oraz planów i procedur przekształcania wsi w miasteczka - przyszłe lokalne centra rozwoju. Dotyczy to całego obszaru Rzeczypospolitej, a szczególnie wschodniej jej części.
- Obecna konstrukcja finansów publicznych istotnie ogranicza podejmowanie przez gminy wiejskie przedsięwzięć rozwojowych. Bez zdecydowanej przebudowy dochodów w kierunku źródeł stabilnych (np. VAT, podatki akcyzowe) gminy wiejskie nie będą w stanie zapewnić usług publicznych i standardu życia na zadowalającym poziomie.
W dalszych pracach nad projektem Narodowego Planu Rozwoju na lata 2007 - 2013 należy uwzględnić także:
- problem luki remontowej, który dotyczy również w takim samym stopniu terenów wiejskich, jak i miast. Dekapitalizacja komunalnych budynków mieszkalnych jest zatrważająca. Instrumenty rozwiązania tego problemu winny zostać pilnie zastosowane również w obszarach wiejskich.
- problem zagospodarowania odpadów i oczyszczanie ścieków komunalnych. Według naszych danych w gminach wiejskich bezpośrednio do gminnych oczyszczalni płynie ponad 10-krotnie mniej ścieków niż w miastach.
- problem modernizacji komunalnych oczyszczalni ścieków, które winny być wspierane także w obszarach, na których wskaźnik RLM jest mniejszy niż 2000. Na obszarach wiejskich istnieją oczyszczalnie również na takich terenach i częstokroć wymagają one modernizacji. Istniejące sieci kanalizacyjne winny nadal mieć możliwość doprowadzania ścieków do tychże oczyszczalni uzyskujących odpowiednie parametry oczyszczania.
- problem rozwoju i wzmacniania systemu obszarów chronionych, którego realizacja winna odbywać się z poszanowaniem interesów ekonomicznych gmin, na których takie obszary znajdują się bądź są tworzone. Takim gminom winny być zrekompensowane utraty dochodów spowodowane wprowadzeniem ograniczeń rozwojowych właściwych obszarom chronionym.
- problem kwalifikacji kadry urzędniczej gmin. Programy operacyjne pomocy technicznej winny stwarzać możliwość udzielania pomocy gminom w przygotowaniu profesjonalnym kadry urzędniczej odpowiedzialnej za planowanie rozwoju, przygotowującej projekty i aplikacje o dofinansowanie inwestycji.
|
|
